Odbiór programów z 2 satelitów jednocześnie za pomocą jednej anteny to rozwiązanie, które daje dostęp zarówno do polskich, jak i zagranicznych stacji telewizyjnych. Z satelity Hotbird 13E nadają polscy operatorzy, między innymi Polsat Box oraz Canal+, natomiast Astra 19.2E oferuje głównie niemieckojęzyczne i francuskojęzyczne programy, a także polski kanał TV Trwam i Radio Maryja. Żeby odebrać oba te satelity na jednym talerzu, potrzebujemy anteny z 2 oddzielnymi konwerterami, zamontowanymi w tak zwanym układzie zeza. W tym artykule przeprowadzimy was przez cały montaż anteny satelitarnej w takim właśnie układzie, od doboru sprzętu aż po precyzyjne strojenie sygnału.

Dlaczego 2 oddzielne konwertery, a nie Monoblock

Zanim przejdziemy do samej instalacji, warto wyjaśnić jedną rzecz. Na rynku dostępne są konwertery typu Monoblock, które w jednej obudowie łączą 2 głowice ustawione pod stałym kątem względem siebie. Teoretycznie upraszcza to montaż, bo wystarczy zamocować jedną głowicę zamiast dwóch. W praktyce jednak Monoblock ma sztywną, fabryczną odległość między elementami odbiorczymi, co odpowiada konkretnemu rozstawowi satelitów widzianemu z określonej szerokości geograficznej. Na terenie Polski ta geometria nie zawsze się sprawdza idealnie, zwłaszcza gdy w pobliżu anteny znajdują się drzewa, kominy lub wysoka zabudowa, które wymuszają drobne korekty ustawienia. Przy 2 oddzielnych konwerterach mamy pełną swobodę regulacji położenia każdej głowicy niezależnie, co pozwala wyciągnąć maksymalny poziom sygnału z obu satelitów. Jeśli więc zależy wam na najlepszej możliwej jakości odbioru i planujecie korzystać na przykład z Polsat Box HD albo dekoderów Canal+, warto postawić na 2 osobne konwertery.

Co przygotować przed rozpoczęciem pracy

Zanim wejdziecie na dach lub przystąpicie do wiercenia otworów w ścianie, zgromadźcie wszystkie niezbędne elementy. Brak jednego drobiazgu potrafi zatrzymać całą robotę w połowie, a to szczególnie irytujące, gdy pracujecie na wysokości. Oto lista rzeczy, które będą potrzebne:

• Antena satelitarna offsetowa o średnicy 80 do 90 cm. Mniejsze talerze (60 cm) mogą nie zapewnić wystarczającego poziomu sygnału przy odbiorze z 2 satelitów jednocześnie, szczególnie podczas opadów deszczu lub mokrego śniegu.
• 2 uniwersalne konwertery satelitarne (LNB) o niskim współczynniku szumów, najlepiej na poziomie 0,1 dB. Dobra głowica to podstawa stabilnego odbioru, więc nie warto na niej oszczędzać.
• Przełącznik DiseqC 1.0 lub 2.0, który pozwala dekoderowi przełączać się między 2 konwerterami. Bez tego elementu odbiornik nie będzie wiedział, z której głowicy ma w danej chwili pobierać sygnał.
• Kabel koncentryczny o impedancji 75 omów, najlepiej z miedzianą żyłą centralną i podwójnym ekranowaniem. Długość zależy od odległości między anteną a dekoderem, ale warto kupić kilka metrów zapasu.
• Złącza typu F, co najmniej 8 sztuk (po 2 na każdy konwerter, 2 na przełącznik DiseqC, 2 na końcówkę przy dekoderze). Zapasowe złącza zawsze się przydają.
• Maszt antenowy lub uchwyt ścienny odpowiedni do wybranego miejsca montażu.
• Narzędzia: klucz płaski nr 10 i 13, śrubokręt krzyżakowy, wiertarka z kołkami rozporowymi, poziomicę oraz kompas lub aplikację kompasową w telefonie.

Planując zamówienie anteny satelitarnej wraz z osprzętem, sprawdźcie kompletność zestawu jeszcze przed dniem montażu. Warto też mieć pod ręką mały telewizor przenośny lub tablet podłączony do dekodera, żeby kontrolować poziom sygnału na bieżąco, stojąc przy antenie.

Wybór miejsca i montaż konstrukcji

Telewizja satelitarna wymaga bezpośredniej widoczności na satelity, dlatego odpowiednie umiejscowienie anteny to połowa sukcesu. Satelity Hotbird i Astra znajdują się nad równikiem, na południe od Polski, co oznacza, że antena musi być skierowana mniej więcej w kierunku południowym. W przypadku Hotbird 13E azymut dla centralnej Polski wynosi około 190 stopni (czyli niemal dokładnie na południe, z drobnym odchyleniem w stronę zachodu), a elewacja, czyli kąt pochylenia czaszy względem poziomu, to około 30 stopni. Astra 19.2E znajduje się nieco dalej na zachód, więc jej azymut będzie o kilka stopni większy.

Wybierając miejsce montażu, upewnijcie się, że w kierunku południowym nie ma żadnych przeszkód, które mogłyby zasłaniać niebo na wysokości od 25 do 35 stopni nad horyzontem. Drzewa liściaste potrafią być zdradliwe, bo zimą bez liści nie blokują sygnału, ale latem z pełnym ulistnieniem mogą całkowicie go przysłonić. Jeśli jedynym dostępnym miejscem jest balkon od strony wschodniej lub zachodniej, niestety nie uda się odebrać sygnału, niezależnie od wielkości anteny. Dobra lokalizacja to ściana lub dach od strony południowej, z możliwością solidnego przymocowania uchwytu do muru lub krokwi dachowej. Maszt musi stać idealnie w pionie, bo nawet niewielkie przechylenie konstrukcji utrudnia precyzyjne ustawienie czaszy. Sprawdźcie to poziomicą w 2 płaszczyznach, zanim ostatecznie dokręcicie wszystkie śruby.

Montaż konwerterów w układzie zeza

Układ zeza polega na tym, że na ramieniu anteny (lub na specjalnym uchwycie wielogłowicowym) montujemy 2 konwertery w określonej odległości od siebie. Jeden konwerter, ustawiony w głównym ognisku anteny, będzie odbierał sygnał z satelity, na który antenę wstępnie wycelujemy. Drugi konwerter, przesunięty w bok, odbierze sygnał z drugiego satelity dzięki temu, że fale elektromagnetyczne odbite od czaszy koncentrują się w różnych punktach w zależności od kąta padania.

W praktyce większość montażystów ustawia antenę głównym ogniskiem na Hotbird 13E, ponieważ to z tego satelity pochodzi większość polskich programów, w tym pakiety programowe Polsat Box oraz oferta Canal+. Drugi konwerter, przeznaczony dla Astry 19.2E, umieszczamy wtedy po lewej stronie patrząc od tyłu anteny (czyli po prawej stronie, jeśli stoimy przed czaszą i patrzymy na nią). Odległość między konwerterami zależy od średnicy anteny i różnicy kątowej między satelitami (około 6 stopni), ale orientacyjnie dla anteny 80 cm wynosi ona mniej więcej 4 do 5 cm. Dokładną pozycję i tak ustalimy eksperymentalnie podczas strojenia, dlatego nie dokręcajcie uchwytu drugiego konwertera na sztywno, tylko zostawcie sobie możliwość drobnej regulacji w poziomie i pionie.

Podłączenie kabli i przełącznika DiseqC

Od każdego konwertera prowadzimy osobny kabel koncentryczny do przełącznika DiseqC, który montujemy w wygodnym, osłoniętym od deszczu miejscu, najlepiej tuż pod anteną lub na ścianie pod okapem. Z przełącznika DiseqC prowadzimy już tylko 1 kabel do dekodera satelitarnego. Dzięki temu rozwiązaniu odbiornik za pomocą specjalnych komend przesyłanych kablem może przełączać się między głowicą Hotbird a głowicą Astra w ułamku sekundy. Jeśli planujecie w przyszłości rozbudowę instalacji o multiroom na kilka telewizorów, każdy dodatkowy dekoder będzie potrzebował własnego zestawu kabli i własnego przełącznika DiseqC, albo trzeba będzie zastosować multiswitch.

Przy zakładaniu złączy F na kabel zachowajcie szczególną ostrożność. Odsłońcie żyłę centralną na długość około 2 mm poza złączem, a oplot zewnętrzny zawińcie pod nakrętkę złącza. Źle zamontowane złącze F to jedna z najczęstszych przyczyn problemów z odbiorem, bo powoduje straty sygnału lub zakłócenia. Wszystkie połączenia zewnętrzne zabezpieczcie taśmą samowulkanizującą lub specjalnymi osłonkami gumowymi, żeby wilgoć nie dostawała się do wnętrza złączy. W razie problemów z jakością połączeń kablowych warto rozważyć kontakt z serwisem technicznym Polsat Box lub odpowiednią ekipą monterską, która sprawdzi poprawność wykonania instalacji profesjonalnym miernikiem.

Strojenie anteny na Hotbird 13E

Teraz przechodzimy do najbardziej wymagającej cierpliwości części całej pracy. Podłączcie dekoder do telewizora, włóżcie kartę operatora (jeśli posiadacie abonament) i wejdźcie w menu ustawień anteny. Większość dekoderów, zarówno te od Polsat Box oferujące obraz w jakości Polsat Box 4K, jak i urządzenia Canal+ 4K, posiada wbudowany miernik sygnału wyświetlający 2 wartości: siłę sygnału oraz jego jakość (czasem opisywaną jako MER lub SNR, czyli stosunek sygnału do szumu). Zależy nam przede wszystkim na wskaźniku jakości, bo siła sygnału może być wysoka nawet przy źle ustawionej antenie.

Ustawcie w dekoderze parametry transpondera z satelity Hotbird 13E. Dla polskich kanałów dobrym wyborem będzie transponder Polsatu lub Canal+ o częstotliwości, którą znajdziecie w instrukcji dekodera lub na stronach operatora. Następnie, stojąc przy antenie, powoli obracajcie czaszę w poziomie (azymut), zaczynając od kierunku południowego. Ruch musi być naprawdę wolny, dosłownie milimetry, bo strefa odbioru jest bardzo wąska. Gdy na mierniku pojawi się jakikolwiek odczyt jakości, zatrzymajcie się i zacznijcie delikatnie korygować kąt elewacji (pochylenie anteny w pionie), szukając pozycji, w której wskaźnik jakości osiąga najwyższą wartość. Dobry wynik to jakość powyżej 70 do 75 procent. Po znalezieniu optymalnej pozycji dokręćcie śruby mocujące czaszę, ale nie ruszajcie jeszcze ramienia z konwerterami.

Dostrajanie drugiego konwertera na Astrę 19.2E

Gdy Hotbird jest już złapany i antena unieruchomiona, przełączcie dekoder na transponder z Astry 19.2E. Teraz nie ruszamy samą czaszą anteny, tylko przesuwamy drugi konwerter na jego uchwycie w lewo lub w prawo oraz lekko w górę lub w dół, aż miernik sygnału pokaże zadowalającą jakość. Ta regulacja bywa żmudna, bo każdy milimetr przesunięcia konwertera zmienia odczyt na mierniku. Warto mieć przy sobie drugą osobę, która będzie obserwowała wskaźniki na ekranie, podczas gdy wy regulujecie pozycję głowicy przy antenie.

Gdy uda się uzyskać stabilny odbiór z Astry (jakość powyżej 65 procent), dokręćcie uchwyt drugiego konwertera i sprawdźcie ponownie sygnał z Hotbird, przełączając się w dekoderze między pozycjami DiseqC. Czasem drobna zmiana pozycji jednego konwertera wpływa na odbiór z drugiego, więc może być koniecznych kilka rund korekt, zanim oba satelity będą dawały stabilny sygnał jednocześnie. Na Astrze 19.2E znajdziecie między innymi kilkadziesiąt niemieckich kanałów nadających bez kodowania, a także kilkanaście francuskich stacji dostępnych jako kanały telewizyjne bez opłat.

Konfiguracja dekodera i przełącznika DiseqC

Po ustawieniu obu konwerterów trzeba jeszcze prawidłowo skonfigurować dekoder satelitarny, żeby ten wiedział, która pozycja DiseqC odpowiada któremu satelicie. W menu ustawień anteny przypiszcie port 1 przełącznika DiseqC do satelity Hotbird 13E, a port 2 do Astry 19.2E (lub odwrotnie, w zależności od tego, jak podłączyliście kable, ważne żeby zachować spójność). Następnie uruchomcie automatyczne wyszukiwanie kanałów, które powinno przeskanować oba satelity i dodać znalezione programy do listy.

Jeśli korzystacie z pakietów programowych Canal+, wasze zakodowane kanały będą dostępne po włożeniu karty abonamenckiej do dekodera. Kanały z Astry pojawią się na liście jako oddzielne pozycje i możecie je posortować według własnych preferencji. Warto wiedzieć, że część operatorów oferuje również dostęp do swoich treści przez sieć, na przykład Polsat Box przez internet lub Canal+ przez internet, co może być wygodnym uzupełnieniem tradycyjnego odbioru satelitarnego, zwłaszcza na urządzeniach mobilnych.

Najczęstsze problemy i sposoby ich rozwiązania

Nawet starannie wykonana instalacja potrafi sprawiać trudności, szczególnie w pierwszych dniach po montażu. Poniżej znajdziecie typowe problemy, z którymi możecie się zetknąć, oraz sposoby radzenia sobie z nimi:

• Sygnał z jednego satelity jest dobry, ale z drugiego brak odbioru. Sprawdźcie, czy kable od obu konwerterów są podłączone do właściwych portów przełącznika DiseqC i czy w dekoderze przypisaliście prawidłowe porty do odpowiednich satelitów.
• Sygnał zanika podczas deszczu lub śniegu. To normalne zjawisko przy silnych opadach, szczególnie na mniejszych antenach. Jeśli zaniki są częste, rozważcie wymianę talerza na większy (90 cm lub więcej). Przy antenie 80 cm krótkotrwałe spadki jakości podczas intensywnych ulew zdarzają się sporadycznie.
• Obraz zamiera lub pojawiają się artefakty (kwadraciki na ekranie). Zwykle oznacza to zbyt niską jakość sygnału. Sprawdźcie wszystkie złącza F, stan kabla (czy nie jest załamany lub przyciśnięty) oraz czy konwerter nie uległ przesunięciu, na przykład pod wpływem silnego wiatru.
• Dekoder nie widzi przełącznika DiseqC. Upewnijcie się, że używacie przełącznika w standardzie obsługiwanym przez wasz odbiornik. Starsze dekodery mogą nie współpracować z nowszymi wersjami DiseqC. Jeśli posiadacie dekoder obsługujący Canal+ HD, sprawdźcie w instrukcji, jaka wersja protokołu DiseqC jest wspierana.

Gdy po wielokrotnych próbach nie udaje się uzyskać stabilnego odbioru z obu satelitów, nie wahajcie się zwrócić do specjalisty. Serwis techniczny Canal+ oraz autoryzowani instalatorzy Polsat Box dysponują profesjonalnymi miernikami sygnału, które pokazują dokładne parametry odbioru, takie jak MER (miara jakości sygnału cyfrowego), poziom mocy oraz współczynnik błędów bitowych. Taki miernik kosztuje kilkaset złotych i dla jednorazowego montażu nie ma sensu go kupować, ale fachowiec z odpowiednim sprzętem ustawi antenę w kilkanaście minut z dokładnością nieosiągalną gołym okiem i prostym wskaźnikiem w dekoderze.

Na co zwrócić uwagę po zakończeniu montażu

Gdy instalacja działa prawidłowo i odbieracie programy z obu satelitów, wykonajcie jeszcze kilka czynności zabezpieczających. Wszystkie połączenia kablowe na zewnątrz budynku zabezpieczcie przed warunkami atmosferycznymi. Sprawdźcie, czy maszt lub uchwyt ścienny nie ma żadnego luzu i czy antena jest stabilna, bo porywisty wiatr potrafi przesunąć źle dokręcony talerz o wystarczającą ilość milimetrów, żeby stracić sygnał. Kabel prowadźcie w sposób, który nie narazi go na uszkodzenia mechaniczne, unikając ostrych zagięć i miejsc, gdzie mógłby zostać przyciśnięty lub nadepnięty. Przepust kablowy przez ścianę uszczelnijcie silikonem lub specjalną masą uszczelniającą, żeby woda deszczowa nie przedostawała się do wnętrza budynku.

Warto też przez kilka dni obserwować odbiór przy różnych warunkach pogodowych i o różnych porach dnia, żeby upewnić się, że instalacja jest stabilna. Jeśli sygnał znacząco spada wieczorami lub w określonych godzinach, może to wskazywać na interferencje z innych urządzeń elektronicznych w domu lub w sąsiedztwie. W takiej sytuacji pomocne bywa zastosowanie filtrów LTE/5G montowanych przy wejściu antenowym dekodera, które odcinają zakłócenia z pobliskich stacji bazowych telefonii komórkowej.